MASKELERİN DÜNYASINA YOLCULUK
- Bedia Korkmaz
- 8 Eyl 2025
- 3 dakikada okunur
Dünya üzerindeki her kültür, duygularını ve inançlarını anlatmak için farklı yollar kullanmıştır. Maskeler, bu yolların en etkileyici olanlarından biridir. Sadece yüzü gizlemekle kalmaz; bazen geleneksel bir törende, bazen de bir hikâye anlatımında kullanılırlar. Maskeler ahşap, kumaş, deri gibi çeşitli malzemelerden yapılırlar. Bugüne kadar bulunmuş en eski maskeler 30 bin yıl öncesine kadar dayanır. Dünyanın farklı yerlerinde farklı amaçlarla yapılmış ve kullanılmışlardır. Dünya genelinde yaklaşık 60 maske müzesi bulunmaktadır. Bu müzeler, maskelerin tarih boyunca nasıl kullanıldığını, ne gibi anlamlar taşıdığını, farklı coğrafyaların inançlarını ve ritüellerini anlatan ve gösteren kültürel mekânlardır. Türkiye'de maske sanatıyla ilgili en önemli merkez, İzmir Mask Müzesi’dir. 2011 yılında açılan bu müze, Türkiye'nin ilk ve tek maske müzesi olma özelliğine sahiptir. Bugün müzede 300’ü aşkın maske sergilenmektedir. Dünyadaki maske çeşitliliğine verilecek örnekler ise saymakla bitmez. Haydi gelin belli başlı bazı maske örnekleriyle kısa bir dünya turuna çıkalım.
Asya kıtasına gidelim önce. Japonya’daki Noh Tiyatrosu Maskelerinin hikayesini öğrenelim. Japonya’ da yüzyıllardır sahnelenen Noh tiyatrosunun temel anlatım aracıdır maskeler. Bu tiyatroda oyuncular çok az hareket ederler. Duygularını taktıkları maskelerle gösterirler. Bu maskeler ahşaptan oyulur ve elle boyanır. Işığa ve açıya göre farklı duygular gösterebilir. Baş biraz yukarı kalktığında mutlu, aşağı eğildiğinde ise üzgün görünür. En bilinen Noh maskelerinden biri genç bir kadını temsil eden “Ko-omote” dir. Japonlar için bu maskeler yalnızca bir sahne aracı değil aynı zamanda geçmişle kurulan bir bağdır.
Avrupa’ ya gittiğimizde maskelerin bambaşka bir kullanım şekliyle karşılaşırız. Festivallerde ve karnavallarda kullanılan maskeleri görürüz. İtalya’nın Venedik şehrinde her yıl düzenlenen Venedik Karnavalı bunun başlıca örneğidir. Karnavalın başlangıç hikayesi orta çağa dayanır. Orta Çağ'da Venedik’ te yaşayan insanlar karnavalda kimliklerini gizlemek için maskeler takardı. Böylece zengin ya da fakir fark etmeden herkes karnaval boyunca eşit statüde olurdu. Karnaval zamanında şehir, altın varaklı, tüylerle süslü, parıltılı maskelerle dolup taşardı. Zamanla gelenekselleşen Venedik Karnavalı, binlerce kişinin katıldığı büyük kutlamalara dönüştü.
Afrika kıtasında ise dünyanın en ünlü maskelerinden biri çıkar karşımıza. Yaklaşık 3300 yıl önce Mısır’ da yaşamış olan firavun Tutankamon’ un maskesi. Tutankamon hayatını çok genç yaşta kaybetti. Firavunun ölümünün ardından onun ruhunu koruyacağına inanılan altından yapılmış özel bir maske hazırlandı. Maske, Tutankamon’ un yüz hatlarını gösterecek şekilde yapıldı. Maskenin üzerinde değerli taşlar, semboller ve yazılar bulunmaktadır. Maske, günümüzde halen Kahire Mısır Müzesi’ nde sergilenmektedir.
Amerika’ nın güneyinde iyiyle kötünün savaşında karşımıza çıkar maskeler. Güney Amerika’da özellikle Bolivya, Peru ve Şili gibi ülkelerde yapılan geleneksel bir dans olan Diablada dansı sırasında kullanılan Diablada maskeleri, çok özel maskelerdir. Bu maskeler hem korkutucu hem de süslü bir görünüme sahiptir. Dansçılar iyi ve kötü güçleri olan karakterleri canlandırır. Bu nedenle her karakterin kendine özel bir maskesi vardır. Maskeler renkli ve abartılıdır: Gözleri kocaman, burunları kıvrımlı, ağzı açık ve bazen dişleri dışarı fırlamış gibi görünür. Genellikle boynuzları vardır. Ahşap, alçı, reçine veya metalden yapılır. Üzerleri parlak taşlar, tüyler ve kumaşlarla süslenir. Diablada maskeleri aslında sadece "korkutmak" için değil, kötülüğü simgeleyip onun nasıl yenildiğini göstermek için kullanılır. Dans, iyi olanın kötüye karşı kazanmasıyla sonuçlanır.
Her maske, ait olduğu kültüre dair bir duyguyu, bir inancı ya da bir hikâyeyi taşır. Bazen bir kralı ölümsüzleştirir, bazen bir dansçının yüzünde hayat bulur, bazen de bir karnavalda herkesi neşelendirir. Kimi zaman iyiliğin kötülüğe karşı zaferini anlatır, kimi zaman geçmişle bağ kurar. Dünyanın dört bir yanında bulunan bu maskeler, bizlere sadece farklı yüzler değil, farklı hayatlar ve bakış açıları sunar. Kim bilir, belki bir gün sen de kendi maske tasarımını yapar ve maskeler dünyasına kendine özgü bir dokunuş katarsın.
Görsel Kaynaklar
1- Ko-omote Maskesi
2- Venedik Maskeleri
3- Tutankhamun’un Maskesi
4- Diablada Dans Maskesi
Yazılı Kaynaklar
Yorumlar